АБАЙ 175 ЖЫЛ

«Жiгiттер, ойын арзан, күлкi қымбат»

Абайдың шығармашылық өнернамасында өзiнiң ұстанымын, көзқарасын танытатын «сөз сарасы», «сөз майы», «сөз мәнiсi», «шын сөз», «қасиет тұтып, ойға ұмтыл, қан қайнап, қуат егiлсiн!», «қуаты күштi нұрлы сөз», «таза ойла», «сөздiң шыны», «ақыл сөз», «жақсы сөз» дейтiн кесек-кесек, лек-лек мағыналы ұғымдар ақын поэ-зиясының асыл сипаттарын айқын танытады. 1886 жылы жазылған «Жiгiттер, ойын арзан, күлкi қымбат» дейтiн жыр-толғауы жанды сыр-cұхбат, әңгiме айту, ақыл қосу, жас берендердiң ой-cанасын, көңiл сарайын күмбiрлетiп, оятып-серпiлту үлгiсiнде өзiнiң мол тәжiрибесiмен ортақтасу, бөлiсу тұрғысынан жазылғандай. Шығыс өркениетi мен Ұлы дала мәдениетi тарихында жақсылардың мәслихаты – cұхбат, әңгiмелесу түрiнде ұйымдастырылған. «Жақсы адаммен бiрге болып сұхбаттасу жұпардай әсер қалдырады (өзiң де сондай боласың)», деген Мұхаммед (с.ғ.c.) өз...
Толығырақ... Оқылды: 30 Санат: АБАЙ 175 ЖЫЛ Уақыты: 27.08.2020

Абайдың төбе би болуы

1885 жылы Семей губерниясына қарайтын Зайсан, Өскемен, Кереку, Семей уездарының Семейден 70 шақырым Шар өзенінің бойында Қарамола деген жерде, төрт уез бас қосып, ақы және ел ортасындағы дауларын бітіретін шербешнай съезі шақырылады. Ол съезді басқаруға уезнай начальнигі өзі шықпақшы болып, бір ай бұрын сол төрт уез елге хабарлайды. Әр уез елге өз ортасынан болыс басына бір би сайлап алып келуге бұйрық беріледі. Ел жиылар шамада Зайсан, Өскеменнің 30-40 билері келіп Керей Рақыш Төти баласының аулына түседі. Рақыш Семей уезіне қарайтын Керей, Матай, Уақ руына беделі жүріп тұрған кісі еді дейді. Бұл үш уез елдің билері бас қосып, біз осы съезде төрт болыс Тобықтыны, оның ішінде әрдайым алдымыздан кес-кестеп шыға беретін Абайды төмендетіп, аяқ астымызға бір салайық. Абайды осы жылғы съезге кіргізбесек, қалған Тобықтыны жөнге салып алу оңай. Сөз осы, бір бас, бір тас болайық деп ант су ішіп бата қылысады. Тобықтыдан басқа үш уездың билері басын қосып алып Кереку уезының билеріне сөз салып,...
Толығырақ... Оқылды: 38 Санат: АБАЙ 175 ЖЫЛ Уақыты: 20.08.2020

10 ТАМЫЗ - АБАЙ КҮНІ

Бұл мерейлі күнді ұлт ретінде ұзақ күткеніміз рас. Өшкені жанып, өлгені тірілген қазақ ұлысының ұлықтар құндылықтары, әрине көп. Соның ішінде Алаш баласының рухани құбыласы – Абай құбылысын ерекше құрметтеу баршамызға бұлжымас парыз. Абай хакімнің бай мұрасын, оның асқақ тұлғасын биік тұғырға шығару бір күнге байланып қалмайтыны белгілі. Дегенмен дербес күн белгіленіп, Үкімет тарапынан Қаулы қабылдануы қазақ баласының тағы бір жаңа белеске көтерілгендігін көрсетеді. Абай тағылымына тағзым ету – Рухани жаңғырудың үлкен кезеңі. Премьер-Министр Асқар Мамин қол қойған Қаулыда «Қазақстан Республикасындағы мерекелік күндердің тізбесін бекіту туралы» Қазақстан Республикасы Үкіметінің 2017 жылғы 31 қазандағы №689 Қаулысына (Қазақстан Республикасының ПҮАЖ-ы, 2017 ж., № 53, 343-құжат) мынадай толықтыру енгізілсін: көрсетілген Қаулымен бекітілген Қазақстан Республикасындағы мерекелік күндердің тізбесі: мынадай мазмұндағы 22-1-тармақпен толықтырылсын: «22-1. Абай күн...
Толығырақ... Оқылды: 40 Санат: АБАЙ 175 ЖЫЛ Уақыты: 06.08.2020

Абайдың атын кім қойған?

Тұңғышбай Ешен Құнанбайдан 4-5 жастай кiшi. Жасы 14-15-ке келгенде Әзiрет сұлтанға барып, сол атыраптағы әулие-әмбиелердi аралап, содан былай жылына бiр рет Түркiстанға барып қайтады екен. Ұстаз алдын көрмесе де, Құран Кәрiм, Пайғамбар (с.ғ.с.) хадисiне жетiк болған. Тұңғышбай Ешен туралы бiзге мынадай аңыз-әңгiмелер жеттi. Ешен қыстауы Көлденең өзенi Базаралы қыстауынан 1,5 шақырымдай ғана қашықтықта. Базекең бiр жылы күзде әулиелiк қасиетiн сынамақ болып, Ешеннiң жалғыз қоңыр шолақ сиырын айдатып алғызып, арнаулы кiсi жiберiп, оған Ешен үйiне қонып, әулиенiң бар сөз, бар әрекетiн өзiне бұлжытпай жеткiзудi тапсырыпты. Базаралы кiсiсi ертеңiнде келiп, Ешеннiң кешкi, азанғы намаз батасында: «Иә, Алла, Базаралы жанға тауфих бере гөр» деп бата қайырғанын айтып келiптi. Базекең дереу атқа мiнiп, бiр ат, бiр шапан айыбын әкеп, Ешеннiң аяғына жығылыпты. Ешен есiрiп ауырған, босану ауырлаған жүктi әйелдерге шапағат етуде ел табынған. Бiрде Керей елiнiң бiр тентектеу бай кiсiсiнi...
Толығырақ... Оқылды: 32 Санат: АБАЙ 175 ЖЫЛ Уақыты: 23.07.2020

АБАЙ ТӘЛІМІ – «АЛЛА ЖОЛЫНДА БОЛ!»

Алапат пандемия Адам Ата үрім-бұтағын тегіс байлап-матап тастады. Бұлқынуға дәрмен жоқ тіпті. Неге бұлай? Себебі Құдайға сенім-наным таяз. «Тек маған құйылсын!» дейтін эгоизм мен «Менен кейін, мейлі, күйіп кет!» дейтін тұтынушылық психология өршіп кетті. Әсіресе, экологияда дертті хәл. Өзі отырған бұтақты кескен Қожанасыр еске түседі. Сонымен, жаман атаулы құдайсыздық салдары. Аяғы не? Әрине, құрдым. Табиғатпен үйлесім таппай – адамзат тірі қалмас. Адамдыққа бұру, Құдайға қарау дегеннің тереңгі мәні де осы. Жаңалық емес, «Тіршіліктің несі сән, Тереңге бет қоймаса!», «Өлейін деп өлмейді өлерлік жан, ...Өмір қайда, сен қайда, соны да ойлан!» деп Абай баяғыда-ақ ескерткен. Бүгінгі жойқын індет де мейірімді Алла Тағаланың «Тоғышар болмай, рухани өзгер!» деген қаһары һәм хабары. Құдай жолы, яғни тура жол деген түсінген кісіге нәпсіге ермеу, жанға еру. Неге? Себебі жан – қозғалыс, тәннің баршасын соның қуаты өсіріп тұр....
Толығырақ... Оқылды: 50 Санат: АБАЙ 175 ЖЫЛ Уақыты: 16.07.2020

Дала Құнанбайы

Тарихи тұлға, би, аға сұлтан, заманының көрнекті қайраткері Құнанбай Өскенбайұлы туралы сөзімізді бастамас бұрын абайтану ілімінің негізін салушы Мұхтар Әуезовтің мына сөздеріне тоқталайық: «Құнанбайдың кім екенін білмесек, Абайдың кім болғанын білу қиын, бұлар заманның туындысы...». Қарқаралы дуанының болысы болған Құнанбай Өскенбайұлын алғаш кездескеннен, оның табиғатынан ойшылдық пен кемеңгерліктің, таза ақылдың иесі екенін бірден байқаған поляктың белгілі демократы Адольф Янушкевичтен бастап ол жайлы біршама деректер бізге жетті. Оның сапарнамалық күнделігінде: «Құнанбай өңірге аты жайылған адам, қарапайым қазақтың баласы. Ғажайып ақыл-ес және жүйрік тілдің иесі. Іскер, аталастарының игілігі туралы қам жейді, дала заңдары мен Құран қағидаларының жетік білгірі, қазақтарға қатысты ресейлік жарғыларды бес саусағындай біледі, қара қылды қақ жарған би және өнегелі мұсылман. Жұрт пайғамбардай сыйлайды. Одан ақыл сұрауға жас та, кәрі де, кедей де, бай да шалғай ауылдард...
Толығырақ... Оқылды: 56 Санат: АБАЙ 175 ЖЫЛ Уақыты: 18.06.2020

Ұлы Абайдың 175 жылдық мерейтойына

Толығырақ... Оқылды: 70 Санат: АБАЙ 175 ЖЫЛ Уақыты: 16.06.2020

Абайдың қара сөздері

ЖЕТІНШІ СӨЗ Жас бала анадан туғанда екі түрлі мінезбен туады: біреуі - ішсем, жесем, ұйықтасам деп тұрады. Бұлар - тәннің құмары, бұлар болмаса, тән жанға қонақ үй бола алмайды. Һәм өзі өспейді, қуат таппайды. Біреуі - білсем екен демелік. Не көрсе соған талпынып, жалтыр-жұлтыр еткен болса, оған қызығып, аузына салып, дәмін татып қарап, тамағына, бетіне басып қарап, сырнай-керней болса, дауысына ұмтылып, онан ержетіңкірегенде ит үрсе де, мал шуласа да, біреу күлсе де, біреу жыласа да тұра жүгіріп, «ол немене?», «бұл немене?» деп, «ол неге үйтеді?» деп, «бұл неге бүйтеді?» деп, көзі көрген, құлағы естігеннің бәрін сұрап, тыныштық көрмейді. Мұның бәрі - жан құмары, білсем екен, көрсем екен, үйренсем екен деген. Дүниенің көрінген һәм көрінбеген сырын түгелдеп, ең болмаса денелеп білмесе, адамдықпен орны болмайды. Оны білмеген соң, ол жан адам жаны болмай, хайуан жаны болады. Әзелде құдай тағала хайуанның жанынан адамның жанын ірі жаратқа...
Толығырақ... Оқылды: 103 Санат: АБАЙ 175 ЖЫЛ Уақыты: 16.04.2020

Абайдың бесінші қара сөзі

Көкірек толған қайғы кісінің өзіне де билетпейді, бойды шымырлатып, буынды құртып, я көзден жас болып ағады, я тілден сөз болып ағады. Қазақтар: «Ә, құдай, жас баладай қайғысыз қыла гөр!» деп тілек тілегенін өзім көрдім. Онысы - жас баладан гөрі өзі есті кісі болып, ескермес нәрсесі жоқсып, қайғылы кісі болғансығаны. Қайғысы не десең, мақалдарынан танырсың: әуелі - «Түстік өмірің болса, күндік мал жи», «Өзіңде жоқ болса, әкең де жат», «Мал - адамның бауыр еті», «Малдының беті - жарық, малсыздың беті - шарық», «Ер азығы мен бөрі азығы жолда», «Ердің малы елде, еріккенде қолда», «Берген перде бұзар», «Алаған қолым - береген», «Мал тапқан ердің жазығы жоқ», «Байдан үмітсіз - құдайдан үмітсіз», «Қарның ашса, қаралы үйге шап», «Қайраны жоқ көлден без, қайыры жоқ елден без» деген осындай сөздері көп, есепсіз толып жатыр. Бұл мақалдарда...
Толығырақ... Оқылды: 96 Санат: АБАЙ 175 ЖЫЛ Уақыты: 07.04.2020

Сарқан ауданында «Абайдың жолы-дара жол» атты байқау өтті

Қазақтың нар тұлғаларын тізбектейтін болсақ әрине ең алдымен Абай Құнанбаевтың есімі ойымызға келетіні белгілі. Мемлекет басшысы Қасым-Жомарт Тоқаевтың «Абай және ХХІ ғасырдағы Қазақстан» атты мақаласында: «Биыл Абай Құнанбайұлының туғанына 175 жыл толады. Халқымыздың ұлы перзентінің мерейтойын лайықты атап өту үшін арнайы құрылған комиссия дайындық жұмыстарын бастап кетті. Мемлекет көлемінде және халықаралық деңгейде ауқымды іс-шаралар ұйымдастыру жоспарланып отыр. Бірақ мұның бәрі той тойлау үшін емес, ой-өрісімізді кеңейтіп, рухани тұрғыдан дамуымыз үшін өткізілмек», - деген еді. Биылғы жылы ұлт мақтанышы Абай атамыздың туылғанына мерейлі 175 жыл толып отыр. Осыған орай аудандық мәдениет үйінде «Абайдың жолы-дара жол» атты аудандық байқау және кітап көрмесі жұртшылық назарына ұсынылды. Шара барысында Абай Құнанбаевтың сөзіне жазылған әндер, сурет, қара сөздерін оқу және Абай өмірінен сыр шертетін қысқаша көрініс байқауы өтті. Байқауға ауд...
Толығырақ... Оқылды: 135 Санат: АБАЙ 175 ЖЫЛ Уақыты: 11.03.2020
{BLOCK:banners}
Дизайн и разработка сайта от компании «Licon».
Создано на платформе Alison CMS © 2011-2020. Авторские права защищены законодательством Республики Казахстан.